Perspectieven op Geluk

Levensfilosofie vanuit de oosterse en westerse filosofie

 

Edward van der Tuuk, filosoof en docent

 

Wat:         Reeks van vier filosofiebijeenkomsten, onder leiding van filosoof/docent Edward van der Tuuk.

                  Met aanbevelingen voor leesstof voorafgaand aan de bijeenkomsten.

              

Inleider:  Edward van der Tuuk,filosoof en freelance docent voor HOVO, U3L en ISVW.

Drs. Edward van der Tuuk studeerde Sociale filosofie, wetenschap & samenleving, en ethiek aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij studeerde af op de ethische implicaties van de wettelijke erkenning van ‘intrinsieke waarde’ in de Gezondheids- en Welzijnswet voor Dieren en de Wet op de Dierproeven in relatie tot moderne biotechnologie. Zijn interesse gaat vooral uit naar evolutietheorie, antropologie, ideeëngeschiedenis, kennissociologie en godsdienstwetenschap. Hij verzorgt cursussen voor de HOVO/ senioren-academie, de U3L, de ISVW, en voorheen het Instituut voor Filosofie en de Volksuniversiteit. Ook bij De Verdieping heeft Van der Tuuk in de afgelopen jaren een aantal filosofiecursussen gegeven in het kader van Filosofie-in-de-Huiskamer

Inhoud:      

In materieel opzicht hebben we het nog nooit zo goed gehad als in de afgelopen 50 jaar. En dat vindt zijn weerslag in ons  welbevinden: uit de 'World Happiness Database' blijkt dat in Nederland het 'bruto nationaal geluk' in de top 10 staat. Maar  wat betekent dit eigenlijk? Natuurlijk, vrijheid en welvaart zijn belangrijke voorwaarden voor individuele geluksbeleving. Maar deze opvatting van geluk kent zijn beperkingen: existentiële levensvragen over fundamentele waarden maken er geen  deel van uit. Terwijl China en India zich in hoog tempo ontwikkelen tot moderne economieën zoeken veel westerlingen juist inspiratie in de oosterse filosofie. Deze filosofie lijkt een levenswijze te propageren die ons westerlingen vreemd is. Maar ook de westerse filosofie blijkt een rijke bron voor inspiratie als het gaat om bezinning en zingeving. Sterker nog: er zijn interessante dwarsverbanden te vinden tussen de oosterse en westerse filosofie. We kampen immers nog steeds met dezelfde soort levensvragen als mensen in het verleden. De moderne wetenschap is niet ontworpen om antwoord te geven op levensvragen. De filosofie, zowel oosterse als westerse, houdt zich daarentegen vanaf haar prille begin bij uitstek bezig met de vraag hoe vorm en inhoud te geven aan het leven. Elementen uit die oude filosofie zien we vandaag de dag dan ook terug in bijvoorbeeld mindfulness, positieve psychologie en cognitieve gedragstherapieën als ACT (acceptance and commitment therapy), en worden ondersteund door psychologisch en neurologisch onderzoek.

Informatie: Meer informatie op: https://levensfilosofieoostwest.wordpress.com; Ukrijgt hier een indruk van de lesstof, bijbehorende dia’s en video’s en suggesties voor boeken. Note: er staat nu nog lesstof voor 10 colleges behorende bij een reeks van 10 bijeenkomsten elders. Van der Tuuk gaat deze informatie in september bijwerken voor de 4-delige reeks van De Verdieping-in-de-Huiskamer.

Data: Najaar 2019: maandagavonden 28 oktober en 4, 18 en 25 november 2019; 19:30-22.15 uur; inloop vanaf 19:00 uur. 

Kosten:    € 20,- per keer, met een minimum van 10 en een maximum van 12 deelnemers.  Deelnemers 

                 schrijven in voor alle vier bijeenkomsten: totaal € 80.-  Dit is inclusief koffie/thee en nazit met drankje & hapje.

Locatie:    Op een woonlocatie in Assen.

Inschrijving: Via Fokke Flapper (deverdieping2011@gmail.com; M 06 23 67 54 31)  

                   Hij mailt u een Inschrijfformulier met Cursusvoorwaarden.

Programma

1e cursusavond: genieting

De westerse cultuur staat ambigu tegenover de relatie tussen gevoel en verstand. Het christendom en de Verlichting hebben ons geleerd om verleidingen te weerstaan, en onze emoties en impulsen te onderdrukken. De Romantiek heeft ons geleerd de kille ratio te wantrouwen, en met de opkomst van de geseculariseerde consumptie-maatschappij lijkt geluk soms synoniem met genot. Is geluk een gevoel, en zo ja kun je geluk nastreven door je gevoel te volgen? Of is er op de langere termijn toch een belangrijke rol weggelegd voor het verstand? Dit zijn geen moderne vragen, maar vragen van alle tijden. De antieke filosofie heeft er dan ook interessante antwoorden op. Aan de hand van Epicurus' hedonisme en het stoïcisme behandelen we het thema 'genot'. Vervolgens zullen we de link leggen met de moderne 'acceptance and commitment therapy'.

2e cursusavond: toewijding

Duurzaam geluk vereist toewijding, en toewijding vereist doelgerichtheid, geduld en discipline; eigenschappen die in de moderne aandachtseconomie moeilijk zijn te cultiveren. Karaktervorming speelt echter al vanaf haar ontstaan een hoofdrol in de levensfilosofie. Confucius zag rituelen en omgangsvormen niet alleen als pijlers van de beschaving, maar ook als het medium waarbinnen het individu zijn persoonlijke karakter vormt en zijn medemenselijkheid cultiveert. Aristoteles zag geluk als het hoogste doel, maar niet als zodanig na te streven; geluk is eerder een bijproduct van beoefening van deugdzaamheid. De moderne positieve psychologie haakt in op deze benadering van karaktervorming als voorwaarde voor geluk.

3e cursusavond: onthechting

Geluk opgevat als bevrediging van behoefte of verlangen opent de weg naar een voortdurend streven naar het opheffen van gebrek, leed en frustratie. Dit streven vormt ons ego, maar is tevens de oorzaak van dat we onzelf en de ander tekort doen. We gaan zozeer op in onze geconditioneerde gedragspatronen, emoties, denkbeelden en (voor)oordelen dat we niet ontvankelijk zijn voor de ervaring van wat zich aandient in het hier & nu. Een meer onthechte, reflectieve levenshouding stelt ons in staat meer open te staan; voor de ander, alsook voor die aspecten van ons psychische zelf die we verontachtzamen. Deze levenshouding stelt ons in staat beter te handelen in harmonie met onszelf en onze omgeving. Zowel het boeddhisme & taoisme, alsook het populaire mindfulness, bieden handvatten hiervoor.

4e cursusavond: zingeving

Wat is de zin van het leven? De antieke filosofie heeft daarop diverse antwoorden geformuleerd; vaak in de vorm van een deugd-ethiek die voortvloeide uit een maatschappelijke moraal. Sinds de Verlichting ligt de nadruk minder op deugdzaamheid, en meer op autonomie; "heb de moed je eigen verstand te gebruiken!" stelde Kant. Nietzsche meende dat om te worden wie je bent, je jezelf moet bevrijden van het streven naar een rationeel principe of sociaal-wenselijk ideaal, en jezelf moet scheppen als een kunstwerk: "amor fati!" Het onder ogen zien van je beperkingen en de wispelturigheid van het lot nopen tot keuzes: fatalisme (slachtofferschap) of zingeving. Onze hedonistische cultuur, met haar focus op geluk als beleving, heeft te weinig oog voor de notie 'tragedie'. Dit reduceert ons idee van geluk tot genot en plezier, en miskent het belang van het leren omgaan met tegenslag en verlies voor ons welbevinden. Martha Nussbaum vestigt daarom opnieuw de aandacht op het belang van verzoening met het tragische.

Meer informatie t.z.t. op:https://levensfilosofieoostwest.wordpress.com